Bası Yarası ve Tedavisi

Kimine göre yatak yarası, kimine göre basınç ülseri. Günümüzde özellikle yatağa bağımlı hastalarda karşımıza çıkan bası yarası, hastaların hayat koşullarını negatif olarak etkilemektedir. Ancak doğru tedavi yöntemleri ile bası yarasına kolayca müdahale edilebilir ve yaranın kötüleşmesi önlenebilir. Sizler için bası yarasını, bası yarası evrelerini ve bası yarası tedavisini derledik.

BASI YARASI NEDİR?

Bası yarası genelde vücutta belirli bölgelerin uzun süre basınca maruz kalması sonucunda genellikle kemiklerin cilde yakın olduğu ve vücut ağırlığının bindiği bölgelerde görülen yaralardır. Uzun süre basınca maruz kalma sonucu görüldüğünden yatak yarası da denir.

Yatağa bağımlı ve bakımı iyi olmayan hastalarda vücut ağırlığının bindiği noktalarda ciltteki kan dolaşımı bozulur. Bu bozulma eğer çok ilerlerse dokulardaki hasar oluşur ve bu hasar giderek artar, cilt tamamen canlılığını kaybeder. Bundan sonra da alttaki yağ, kas, sinir ve kemik dokuları açığa çıkar. Eğer hastanın bakımı ihmal edilirse uzamış bası durumlarında bu yaralar 1-2 gün içerisinde oluşabilir.

Yatağa bağımlı hastalarda bası yaralarının en iyi tedavisi aslında önleyici tedavidir. Yaranın hiç açılmamasını hedefleyecek şekilde bakım yapmak hastanın genel sağlığı, psikolojisi ve bakımını üstlenenlerin de sağlığı açısından en doğrusudur.

BASI YARASI VÜCUTTA NEREDE GÖRÜLÜR?

Teorik olarak vücut ağırlığının temas noktalarının herhangi birinde görülebilmekle birlikte en sık görüldüğü noktalar hastanın pozisyona göre değişmektedir:

Sırt üstü yatan hastada: Baş arkası, kürek kemikleri, kalça, dirsek, kuyruk sokumu, topuk

Oturan hastada: Kalça, kuyruk sokumu, topuk

Yan yatan hastada: Kulak, omuz, leğen kemiği, kalça, diz yanlarında, ayak bileklerinin yanlarında

Yüzüstü yatan hastada: Yüz, omuz, leğen kemiği, diz

BASI YARASI EVRELERİ NELERDİR?

Bası yaraları derinliklerine göre 4 evreye ayrılır:

Evre I: Ciltte hafif bir kızarıklık görülmektedir.

Evre II: Cilt kısmi olarak hasarlanmıştır. Vücutta su toplanması ve aşınma mevcuttur.

Evre III: Tam kat doku kaybı vardır ve cilt altında tünelleşme görülebilir. Kaslar sağlamdır.

Evre IV: Altta bulunan kas, kemik, tendon, bağ doku, kıkırdak ve eklem kapsülü etkilenmiştir.

Bu evrelemeye göre genellikle Evre I ve II bası yaraları pansumanla iyileşebilirken, Evre III ve IV bası yarası için cerrahi müdahale gerekir. Ancak burada mutlaka göz önünde bulundurulması gereken önemli bir nokta hastanın genel durumudur. Bası yarası olan ancak genel durumu ameliyatı kaldıramayacak bir hastayı, yarasını kapatmak için ameliyat etmek tıbbi olarak doğru bir yaklaşım olmayacaktır.

BASI YARASI TEDAVİSİ VE BASI YARASI BAKIMI NASIL OLMALIDIR?

Bası yarası olan hastaların genellikle ek rahatsızlıkları vardır ve kısmen ya da tamamen yatağa bağımlıdırlar. Zaten hareket edebilen sağlıklı bir insanda böyle bir yaranın görülme olasılığı yoktur. Bu nedenle kendi bakımını yapamayan bu hastaların bakımının, “o birey eğer sağlıklı olsaydı kendi bakımı nasıl olurdu?” ilkesi göz önünde bulundurularak yapılmalıdır.

Bası yarası bakımı kabaca şöyle olmalıdır:

  1. Hastanın pozisyonunun sık sık değiştirilmesi: İdeal olan süre hastanın pozisyonunun saatte bir defa değiştirilmesidir. Tabii ki eğer yapılabiliyorsa yarım saatte bir ya da daha sık aralıklarla değiştirilebilir. Burada ki amaç vücudun yatağa temas eden noktalarındaki basıncın azaltılması ve dağıtılmasıdır. Böylece bası yarası önlenebilir.
  2. Havalı yatak kullanılması: Havalı yatağın da amacı basıncın düzgün bir şekilde dağıtılmasını sağlamaktır.
  3. Temizlik: Bu hastaların düzenli olarak idrar ve gayta (dışkı) temizliği yapılmalıdır. Hem idrar hem gaytadaki bakteriler, kalça bölgesinde bası yarası gelişmesi olası bölgelere ulaşarak, derideki çatlaklardan girerek mevcut yarayı daha kötü hale getirebilirler.
  4. Tedavi: Hastanın eğer varsa diyabet, yüksek kan basıncı ya da enfeksiyon gibi altta yatan ve yara iyileşmesini bozan rahatsızlıklarının tedavi edilmesi gerekmektedir. Aynı şekilde omurilik felci olan hastalarda kas spazmları (kasılmaları) görüldüğünden kasları rahatlatıcı ilaç kullanılmalıdır.
  5. Beslenme: Protein ağırlıklı aynı zamanda bol lif (posa) içeren gıdalar ve yeterli sıvı alımının olduğu bir diyet uygundur. Buradaki amaç hastanın kabız ya da ishal olmasının engellenmesidir.
  6. Yara bakımı: Eğer açık bir bası yarası varsa uygun şekilde pansuman yapılması çok önemlidir. Bu nedenle uygun pansuman şeklini öğrenmeniz için doktorunuzla mutlaka görüşmeniz ve gerektiğinde kontrole gitmeniz gerekmektedir. Lütfen bilmediğiniz ilaçları kullanmayınız.
  7. Fizik tedavi: Elbette her hasta için tekrar yürümek mümkün olmayabilir. Ancak olabildiğince egzersiz yapılması, hareketin artırılması ve basıncın düşürülmesi açısından çok önemlidir. Zaten hastanın kendi kendine hareket edebilecek bir duruma gelmesi söz konusuysa fizik tedavi asla ihmal edilmemelidir.

BASI YARALARINDA AMELİYAT NASIL OLMAKTADIR?

Doktorunuz hastanın ameliyat olmasına karar verdiyse, hastanın ameliyattan sonra size daha fazla ihtiyacı olacağını hatırlamanızda fayda var. Normal sağlıklı bir birey bile ameliyattan sonra refakatçiye ihtiyaç duyarken, bası yarası olan ve yürüyemeyen bir hastanın size normale göre daha fazla ihtiyaç duyması kaçınılmazdır. Bu durumda bası yarasını önlemek sizin elinizdedir.

Cerrahi tedavi genelde birkaç basamaktan oluşur ve hastanede yatış gerekebilir. İlk ameliyat debridman denilen ölü dokuları temizleme ameliyatıdır. Daha sonra yara iyileşmesini artırmak için birtakım cihazlar kullanılabilir. Eğer yara doktorunuzun istediği gibi düzelirse, doku aktarımı ile ameliyat yapılır. Ameliyattan sonra hasta yaklaşık 3 hafta boyunca yeni getirilen dokunun üzerine oturmamalıdır. Bu süre içerisinde hastanın bakımına çok dikkat edilmelidir. Zaten hassas olan dokular iyi bakım yapılmadığı takdirde tekrar eski haline dönebilmektedir.