Yanık ve Yanık Tedavisi

Yanık günlük hayatta sık görülen hepimizin karşılaşabileceği bir durumdur. Bir çok yanık dereceleri vardır ve her derece için farklı yanık tedavileri uygulanmaktadır. Müdahale gerektirmeyen çok basit yanıklardan, ölümle sonuçlanabilecek yanıklara kadar birçok yaralanma mümkündür. Bu nedenle ciddi yanıklarda ne yapılacağını ve yanığa ilk müdahalenin nasıl yapılacağını bilmek hayati önem taşımaktadır.

Yanıklar en sık sıcak sıvılarla (kaynar su, çay, kahve vb) temas sonucu gerçekleşebilirken ayrıca elektrik, alev ve soğuk teması ile de gerçekleşebilir. Yanıklar yüzünden yaralanan kişinin cildinde çoğu zaman kalıcı hale gelen ve estetik açıdan rahatsız edebilecek yanık izleri meydana gelir. Yanık izlerinin meydana gelmemesi için yanığa ilk müdahale doğru şekilde yapılmalı ve devamında yara uygun yanık merhemleri ve yanık kremleri ile tedavi edilmelidir.

Hastanın yaşı, cinsiyeti, yanığın meydana geliş şekli, etkilenen bölge, etkilenen bölgenin genişliği, hastanın genel durumu tedavi sürecini ve sonucunu etkilemektedir. Gerekli tedavilerin uygulanmaması durumunda uzun vadede hastanın hayat kalitesini etkileyebilecek yanık izleri oluşabilir. Günümüzde kalıcı hale gelen yanık izleri için gerekli tedaviler yapılabilmektedir.

Yanıklar türlerine ve yanık derecelerine göre dört alt tipe ayrılırlar:

BİRİNCİ DERECE YANIKLAR

Basit ağrı kesici krem, yanık kremi ya da tablet, soğuk uygulama gibi evde yapılabilecek müdahalelerle tedavi edilebilen yanıklardır. Güneş yanığı birinci derece yanığa verilebilecek bir örnektir. Derinin en üst tabakası etkilenmiştir ve oldukça ağrılıdır. Genellikle hiç iz bırakmadan ya da çok az iz bırakarak iyileşirler.

İKİNCİ DERECE YANIKLAR

Birinci dereceye göre derinin daha alt tabakalarını etkilemiştir. Deride su dolu kesecikler oluşur. Etkilenme derinliğine göre iyileşme süresi, iz, ameliyat gereksinimi, deride yapışıklık (kontraktür) gelişimi olabilir. Hastaneye yatış gerekebilir. Genellikle iz bırakarak iyileşirler ve derin ikinci derece yanıklarda ameliyat gerekebilir.

ÜÇÜNCÜ DERECE YANIKLAR

Deri tam kat olarak etkilenmiştir ve alttaki kemik, tendon, sinir, damar, kas gibi tüm yapılar açıktadır. Çok yüksek ihtimalle flep ya da greft (deri yaması) ile ameliyat gerektirir. Hastaneye yatış gerekir.

DÖRDÜNCÜ DERECE YANIKLAR

Derinin ve altındaki yapıların dahil olmak üzere hepsinin etkilenmesi söz konusudur. Yanan bölge genellikle simsiyah bir renk alır ve her zaman cerrahi müdahale gerektirir. Genellikle yüksek gerilim hattına temas ya da yangın içinde kalma sonucu görülür. Yüksek hayati risk taşır.

YANIKTA İLK MÜDAHALE VE TEDAVİ NASIL OLMALIDIR?

Yanığın derecesi ne olursa olsun sıvı tedavisi en önemli noktalardan birini oluşturmaktadır. Birçok hastaya olay sonrasında yeteri kadar sıvı verilmesi ihmal edilir ve bu da hastanın durumunu olumsuz yönde etkiler.

Birinci ve ikinci derece yanıklarda hastanın bilinci açık ve ağız yoluyla sıvı alabiliyorsa sıvı alması desteklenmelidir. Ancak yanık derecesi yüksek hastalarda bazen acil ameliyat gerekebilmektedir. Bu nedenle ağızdan sıvı vermek yerine yanan kişiyi en yakın sağlık kurumuna götürmeniz ve gerekli müdahalenin bir sağlık çalışanı gözetiminde yapılması daha uygun olabilir.

Yanık dışarıdan bakıldığında sadece deriyi etkileyen bir durum gibi gözükse de gerçek çok farklıdır. Derimiz dış dünyaya karşı vücudumuzu koruyan en büyük kalkandır ve bu kalkandaki hasar büyüdükçe doğadaki zararlı organizmalara daha duyarlı hale geliriz. Hem sıvı kaybı hem de derimizdeki hasar vücudumuza çok büyük bir yük getirir ve gerekli önlemler alınsa bile eğer hasar çok büyükse ölümle sonuçlanabilir. Bu yüzden yanıkları ihmal etmemek gerekir.

Hastaneye yatırılarak tedavi edilen hastaların birçoğu pansumanla iyileşirken bir kısmına da birden fazla ameliyat gerekmektedir ve yanık tedavisinde çeşitli yöntemler kullanılmaktadır.

Yanık tedavisi sonrasında eğer eklem bölgesinde yanık varsa bu bölgelerde kontraktür (deride çekme, eklem hareketlerinde kısıtlılık) meydana gelebilir ve iyileşme sonrasında ek cerrahi müdahaleler gerekebilir.  Gelişmesi muhtemel izler için de bir takım iz azaltıcı yöntemler mevcuttur ancak izlerin tam tedavisi henüz mümkün değildir.

Yanığın en iyi tedavisi, gerçekleşmeden gerekli önlemleri almaktır.

Yanık her yaştan insanı etkilemekle birlikte özellikle çocuklarda ve yaşlılarda daha ağır seyretmektedir. Özellikle kırsal kesimde yaşayan ailelerde sıcak su dolu çaydanlık, sıcak çorba ya da sıcak süt dolu tencere gibi mutfak aletlerinin yere konması sonucu çocuklarda çok ciddi yanıklar meydana gelmektedir. Lütfen çocuğunuz için gerekli önlemleri almayı ihmal etmeyiniz.